تاریخچه و فلسفه شب یلدا در ایران باستان
تاریخچه و فلسفه شب یلدا در ایران باستان

شب یلدا (چله) بلندترین شب سال است که از دیرباز مورد توجه ایرانیان بوده است. دور هم جمع شدن از رسوم نیکی است که از آنان به‌ یادگار مانده است.

شب یلدا :

یا همان شب چله درازترین شب سال، آخرین روز فصل پاییز و اولین شب فصل زمستان است. در این شب فاصله بین غروب خورشید تا طلوع خورشید در صبح اول دی ماه بیشترین طول شب را دارد، طولانی‌ترین شب سال به این معنا نیست که طول این شب نسبت به شب‌های دیگر خیلی بلند تر است بلکه گاها این طولانی بودن به کمتر از یک دقیقه می‌رسد.

تاریخچه شب یلدا :

شب یلدا و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است و پیروان میتراییسم آن را از هزاران سال پیش در ایران برگزار می‌کرده‎اند. در این باور یلدا روز تولد خورشید و بعدها تولد میترا یا مهر است.

این سفره جنبه دینی داشته و مقدس بود و از ایزد خورشید روشنایی و برکت می‌طلبیدند تا در زمستان به خوشی سر کنند و میوه‌های تازه و خشک و چیزهای دیگر در سفره تمثیلی از آن بود که بهار و تابستانی پربرکت داشته باشند و همه شب را در پرتو چراغ و نور و آتش می‌گذراندند تا اهریمن فرصت دژخویی و تباهی نیابد.

چله اول :

چله اول که اولین روز زمستان و یا نخستین شب آن است تولد مهر و خورشید شکست ناپذیر است، زیرا مردم دوره‌های گذشته که پایه زندگی‌شان برکشاورزی و چوپانی قرار داشت و در طول سال با سپری شدن فصل‌ها و تضادهای طبیعت خو داشتند و براثر تجربه و گذشت زمان با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت حرکت و قرار ستارگان آشنایی یافته و کارها و فعالیتشان را براساس آن تنظیم می‌کردند و به تدریج دریافتند که کوتاه‌ترین روزها آخرین روز پاییز یعنی سی‌ام آذر و بلندترین شب‌ها شب اول زمستان است اما بلافاصله بعد از این با آغاز دی روزها بلندتر و شب‌ها کوتاه تر می‌شود.

یلدا در 1000 سال پیش :

در زمان ابوریحان بیرونی به دی ماه، «خور ماه» (خورشید ماه) نیز می‌گفتند که نخستین روز آن خرم روز نام داشت و ماهی بود که آیین‌های بسیاری در آن برگزار می‌شد. از آن جا که خرم روز، نخستین روز دی ماه، بلندترین شب سال را پشت سر دارد پیوند آن با خورشید معنایی ژرف می‌یابد. از پس بلندترین شب سال که یلدا نامیده می‌شود خورشید از نو زاده می‌شود و طبیعت دوباره آهنگ زندگی ساز می‌کند و خرمی‌ جهان را فرا می‌گیرد.

جشن کریسمس یا جشن شب یلدا 

مراسم شب چله از طریق ایران به قلمرو رومیان راه یافت و جشن «ساتورن» خوانده می‌شد.جشن ساتورنپس از مسیحی شدن رومی‌ها هم اعتبار خود را از دست نداد و ادامه یافت كه در همان نخستین سده آزاد شدن پیروی از مسیحیت در میان رومیان، با تصویب رئیس وقت كلیسا، كریسمس (مراسم میلاد مسیح) را 17 دسامبر قرار دادند كه چهار روز و در سال‌های كبیسه سه روز بیشتر از یلدا فاصله ندارد و مفهوم هر دو واژه هم یكی است. از آن پس این دو میلاد تقریباً باهم برگزار می‌شده‌اند.

آداب و رسوم در شب یلدا :

جشن شب یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم آمدن و شب‎نشینی اعضای خانواده و اقوام در کنار یکدیگر برگزار می‎گردد. آیین شب چله، خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه‌های گوناگون است که همه جنبه نمادی دارند و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی ‌می‌باشند. در این شب هم مثل جشن تیرگان، فال گرفتن از کتاب حافظ رسم می‌باشد.

تزیینات رنگین سفره شب یلدا جلوه خاصی به این شب طولانی بخشیده است.برگزاری آیین شب یلدا در سراسر ایرانشب زنده داری  شیرازی ها :

مردم شیراز در شب یلدا به شب زنده داری می‌پردازند و برخی نیز بسیاری از دوستان و بستگان خود را دعوت می‌کنند. آن‌ها در این شب سفره یی می‌گسترانند که بی شباهت به سفره هفت سین نوروز نیست و در آن آینه را جای می‌دهند. گونه‌های بی شمار آجیل و تنقلاتی چون نخودچی، کشمش، حلواشکری، رنگینک و خرما و میوه‌هایی چون انار و به ویژه هندوانه خوراکی‌های این شب را تشکیل می‌دهند.

هندوانه آذربایجان :

در آذربایجان مردم هندوانه چله (چیله قارپوزی) می‌خوردند و باور دارند که با خوردن هندوانه لرز و سوز و سرما به تن آن‌ها تاثیری ندارد.

سوگند دادن در اردبیل :

در اردبیل رسم است که مردم، چله بزرگ را سوگند می‌دهند که زیاد سخت نگیرد و معمولاً گندم برشته (قورقا) و هندوانه و سبزه و مغزگردو و نخودچی و کشمش می‌خورند. در گیلان هندوانه را حتماً فراهم می‌کنند و باورمندند که هرکس در شب چله هندوانه بخورد در تابستان احساس تشنگی نمی‌کند و در زمستان سرما را حس نخواهد کرد. «آوکونوس» یکی دیگر از میوه‌هایی است که در این منطقه در شب یلدا رواج دارد و به روش خاصی تهیه می‌شود.

انتظار مردم کرمان :

بنا به روایت مردم کرمان تا سحر انتظار می‌کشند تا از قارون افسانه استقبال کنند. قارون در پوشاک هیزم شکن برای خانواده‌های فقیر تکه‌های چوب می‌آورد. این چوب‌ها به زر دگرگون می‌شوند و برای آن خانواده، ثروت و روزی به همراه می‌آورند.
منبع مجله اینترنتی ستاره

مقالات پیشنهادی
خواص هندوانه شب یلدا رو بشناسید
خواص هندوانه شب یلدا رو بشناسید
تزیین کیک تولد در خانه با ایده های جذاب و خلاقانه
تزیین کیک تولد در خانه با ایده های جذاب و خلاقانه
چرا در ماه های سرد سال باید بیشتر آب بنوشیم ؟
چرا در ماه های سرد سال باید بیشتر آب بنوشیم ؟
نکاتی در مصرف و پخت سبزی
نکاتی در مصرف و پخت سبزی
روزه و معده درد،رازهایی درباره روزه داری و معده درد
روزه و معده درد،رازهایی درباره روزه داری و معده درد
ترفندهای خوشمزه کردن فلافل
ترفندهای خوشمزه کردن فلافل
نظرات
۰
sevin
شما اصلا بهتره بگم دیگه ایرانی حساب نمیشی چون روح کوروش پدر همه ما ایرانیا رو آزردی و در ضمن هر پدری فرزندان ناخلفی داره که یکیشون تویی و دیگه جزو ما ایرانیا محسوب نمیشی
۱ دی ۹۸
۰
sevin
تو از نوادگان حروم لقمه ی همون کوروش و زرتشتی که میگی هستی انسان هیچوقت نباید به پدران و نسلش توهین کنه واقعا که هیچ درک و فهمی از فرهنگ ایرانی نداری و ما هم در حال حاضر فرهنگ ایرانی اسلامی رو در پیش گرفتیم و در کنار اجرای فرهنگ خودمون فرهنگ های اسلامی رو هم اجرا میکنیم
۱ دی ۹۸
۲
حسنا
عزیزان کی گفته ما مراسم های مذهبی رو دست کم میگیریم آیا ماه محرم با اون عظمت رو نمی‌بینیم که چطور برگزار میشه یا نیمه شعبان که کل شهر شیرینی میدن و شهر چراغونی میشه یا روز عید غدیر خم که مساجد و خیلی از خونها ظهر نهار میدن یا نذری‌های مردم در ایام شهادت امامان بیایید منصف باشیم یلدا هم یک شب خوب برای تکریم خانواده ودیدن افراد بزرگ خانواده است که در طول سال با این مشغله های ذهنی کمتر به دیدنشون میریم ودلشون شاد می کنیم چه چیز بهتر تر شاد کردن دل پدر و مادر وبنده خدا ست پس بهتر جای خدا نشینیم و فتوا ندیم ه
۲۶ آبان ۹۸
۳
حسنا
به جای اینکه افه بچه مسلمونی بیایم عمل بچه مسلمونی انجام بدیم مهم دید ما ست همین شب یلدا هم می‌تونه یک بهانه باشه برای اینکه به فکر امام زمان خودمون باشیم و به دیگران هم یاد آوری کنیم اما با عمل درست نه با توهین و کوبوندن هم و مقایسه مراسمها مون
۲۶ آبان ۹۸
۱
فاطمه
ملت با حرفای ما زده نمیشن،خواست دلشون خدا نیس،خواست قلبیشون اسلام نیس ک زده میشن.قلب حق پذیر باشه حرف حقو میگیره.حق چیه؟قرآن و عترت اونم مو ب مو.بقیه باطله.و من الله توفیق.☺متاسفانه سالی ماهی یکبار میام،نظری هم بذارین نمیرسم بخونم.شرمنده😚🌷🌹🌻🌹
۲۲ اسفند ۹۷
۱
فاطمه
ما خودمون خانواده مون کلا،خواهرام و ...هیچکدوم از اعمال و عیدها و رسومات قوم های هلاک شده قبل رو انجام نمیدیم.اما اعیاد دینی رو ب بهترین نحو برگزار میکنیم.امثال عید نوروز،چهارشنبه سوری،سیزده بدر،یلدا و...رو کلا ترک کردیم.عید عیدیه ک از طرف خدا باشه نه جمشید مجوسی،نه زرتشتها.طبق حدیث امام صادق ع ما مسلمانها چهار عید داریم.ما قرآن و عترت داریم.دستور اونها دستور خداست.قربون حرفای حقی ک زدی،جیگرتو😊
۲۲ اسفند ۹۷
۱
فاطمه
سلام خانوم گل.بنده تمام نظرات رو خوندم.و حرفای شمارو بیشتر و با دقت تر خوندم.ماهی عزیزم.ماه😙کاملا موافقم،اینها آیین زرتشت ها،و قوم رس هست ک هلاک شدند.نمیدونم چطور باهاتون ارتباط برقرار کنم وگرنه بیشتر و علمی تر توضیح میدادم.افراد حق جو و حق گو مثل شما خیلی کم پیدا میشن.
۲۲ اسفند ۹۷
۰
صدیقه
عالی👌
۲۳ بهمن ۹۷
۰
آذین الهی
مندنپگرما.زگپک
۸ بهمن ۹۷
۰
زینب خانم
عالیییییییی
۵ بهمن ۹۷
سایر کاربران
عاشق همسری و پسر نانازم و آشپزی برای این دوتا که نفس من هستند پیج کاریم:@saeed_gallery_makeup
شیشه نزدیکتر از سنگ ندارد خویشی,هر شکستی که به ما میرسد از خویشتن است
از اینکه همیشه خسته ام خسته م😥😥😥
کاربر فعال سرآشپز پاپیون
کاربر فعال سرآشپز پاپیون
کاربر فعال سرآشپز پاپیون